“Rusya Federasyonu’na hoş geldiniz”

Çarşamba günü Kremlin’deki Rus-Türk zirvesinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yapacağı konuşmayı tahmin etmeye çalıştım:

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan, Değerli Dostum,

Türk Heyetinin Değerli Üyeleri,

Öncelikle Rusya Federasyonu’na hoş geldiniz. Bu vesileyle hepinizin yeni yılını kutlar ve yeni yılın Avrasya’da barış, güvenlik ve istikrarı güçlendirmek için, her iki ülke halkının menfaatine uygun, tüm alanlarda karşılıklı fayda sağlayan ilişkileri kurma doğrultusundaki çalışmalarımızın devam etmesine imkan ve fırsat sağlamasını dilerim.

Konuşmama, yeni yılın ilk günlerinde benim için sürpriz olan bir gelişmeyi belirterek başlamak  istiyorum. Ukrayna Devlet Başkanı Proşenko’nun, İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesinde yaptığı konuşmayı izledim. Proşenko, Türkiye’deki bu kilisenin ‘Ekümenik’ statüsüne vurgu yaparak, teşekkür etti. Ben, Proşenko’nun bu ifadeyi kullanmasına  Türkiye’den güçlü bir resmi itiraz geleceğini düşündüm, zira, Türkiye’nin, başından beri bu kilisenin “Ekümenlik” statüsü iddiasına sert bir şekilde karşı çıktığını biliyorum.

Sayın Erdoğan,

Yeni yılda ikinci sürprizi de, yine Proşenko’nun Türkiye’nin Ukrayna’ya İHA satışıyla ilgili tweetini gördüğümde yaşadım. Türkiye’nin dış politikasındaki gelişmelerin twitter üzerinden takip edilebiliyor olması gerçekten son derece ilginç. Hiç şüphesiz ki, Türkiye diğer ülkelerle ilişkilerinde egemen bir ülke olarak dilediği yönde adım atma hakkına sahiptir, Buna elbette kimsenin itirazı olamaz. Ancak, Kiev rejimine silah verilmesi Ukrayna’daki iç krizi kötüleştiren bir faktöre dönüşmemeli.  S-400 Zafer gibi gibi son derece gelişmiş teknolojiyi Türkiye’ye kazandırma fedakarlığı yapan bir ülke olarak, bu konudaki hassasiyetimizi lütfen anlayınız. Biz, Türkiye’nin Kırım konusundaki hassasiyetine değer veriyor ve Türkiye’yi anlamaya çalışıyoruz. Ancak, Türk ortaklarımızın da tarihsel süreçte Rusya’nın bir parçası olduğu tartışılamayan Kırım’ın statüsü konusunda bizi anlaması gerektiğini düşünüyoruz. Çanakkale ve İstanbul boğazları Türkiye için ne kadar hassas ve önemli ise, Kerç boğazının da Rusya için önemini anlamaya çalışmanızı bekliyoruz.

Sayın Başkan,

Size daha önce de belirttiğim üzere, Rusya da tıpkı Türkiye gibi, güney sınırlarındaki gelişmeler konusunda endişe, kaygı duyuyor. Proşenko’nun provokasyonlarını ve NATO’nun Karadeniz’deki  faaliyetlerini dikkatle takip ediyoruz. Ukrayna’da yapılacak seçimlerden sonra NATO’nun daha yüksek bir perdeden Kerç boğazı ile ilgili konuları gündeme getireceğini biliyoruz. Karadeniz’deki askeri hareketliliğin Rusya’nın çıkarlarına zarar vermesine müsaade etmeyeceğiz. S-400’lerle Kırım’ı tamamen kontrol altında tutuyoruz. Beklentimiz, Rusya’ya yönelik bu uluslararası hukuka aykırı kampanya esnasında dostluğunuzu yanımızda görmek. NATO’nun Ukrayna üzerinden doğuya yayılma politikasına, güçlü bir NATO üyesi olan Türkiye’nin de müdahil olmamasını diliyoruz. Rusya kamuoyu bu konularda son derece hassas.

Değerli Dostum,

Rusya Federasyonu Doğu Akdeniz’deki gelişmeleri de izliyor. Batılı şirketlerin bölgedeki faaliyetlerinin amaçlarından birisinin de, Avrupa pazarında Rus gazı ile rekabet etmek olduğunu belirtmeliyim. Bu şirketler ve ABD, Türkiye ile Rusya arasındaki köklü doğal gaz işbirliğini bir tehdit olarak görüyor ve sürekli olarak engellemeye çalışıyorlar. Biz sahip olduğumuz dev enerji şirketleri vasıtasıyla, bu bölgede de Rusya’nın çıkarlarını gözetiyoruz. Bir şirketimiz çok yakında Lübnan münhasır ekonomik bölgesinde doğal gaz arama faaliyetlerine başlamak üzere. Öte yandan, İsrail’in Leviathan bölgesindeki gaz yataklarına Gazprom’un yatırımcı olması yönünde teklifler var. Bu konuda arkadaşlarım hala çalışıyorlar. Rusya enerji konusunda kendisine yönelecek ekonomik tehditi bertaraf etme kapasitesine sahiptir. Enerjideki güçlü ortağımız Türkiye’nin bölge ile ilgili sorunlarının siyasi olduğunu biliyoruz. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin münhasır ekonomik bölge ilanından duyduğunuz kaygıyı biliyoruz. Türkiye’nin bu konudaki hassasiyetine azami dikkat gösteriyoruz. Doğu Akdeniz’deki tüm ülkelerle iyi ve köklü ilişkileri olan Rusya’nın açık desteğinin Türkiye’nin arkasında olması için ne yapabiliriz? Mısır ve İsrail ile ilişkilerinizin düzeltilmesi konusunda üzerimize düşen her görevi yerine getirmeye hazırız.

Sayın Erdoğan, değerli dostum,

İkili ticaretimizin 100 milyar dolara çıkartılması için birlikte büyük için çaba sarfediyoruz. Biz bu yıl Türkiye’den ithal edilen domates kotasını tam 2 katına çıkarttık, 100 bin ton yaptık. Türkiye Tarım Bakanı’nın Rusya’dan gümrüksüz et ithalatına izin vermesini takdirle karşılıyorum, size teşekkür ediyorum. Türkiye’ye buğday ihracatımız geçen yıl yüzde 40 artarak 1 milyar dolar seviyesine ulaştı. Türk işadamlarına yönelik vize uygulamalarının iyileştirilmesi konusunda çalışmalarımızı tamamladık. Akkuyu’ya 2019 yılında mutlaka finansman sağlanması gerekiyor. Geçen yıl Ankara’da  Akkuyu’nun temelini atarken, kişisel ricanız üzerine finans konusunu bu yıla bırakmıştık. Ayrıca, bana iletilen bilgilere göre Sinop nükleer santrali için Japonlar ve Fransızlar isteksiz davranıyormuş. Rusya olarak bu proje ile de ilgili olduğumuz daha önce belirtmiştim. Arkadaşlarım Türk meslektaşlarıyla bu konuyu görüşmeye hazır. Biz ayrıca, TürkAkım üzerinden Türkiye’ye gelecek gaz için ticari anlaşmanın bir an önce sonuçlandırılmasını bekliyoruz. Gaz miktarının tümünün Botaş tarafından alınması yönündeki arzumuzu daha önce belirtmiştik. Biraz önce Gazprom başkanı Miller’dan aldığım bilgiye göre, Türk partnerlerimiz zorlu bir müzakere yürütüyorlarmış. Sizin de konuyu yakından takip ettiğinizi biliyorum. Hatırlatmam gerekir ki, kısa sürede, rekor sayılacak sürede TürkAkım’ı Türkiye’nin ihtiyacı için inşa ettik ve İstanbul’da tören yaptık.

Gazprom’un uzun vadeli planlama yapabilmesi için bir an önce ticari müzakerelerin sonuçlandırılması gerekiyor. Şunu da ayrıca belirteyim ki, Türkiye’nin bu gaza ihtiyacı olmayacaksa, biz birinci hattı da Avrupa’ya  yönlendirebiliriz. Hatlardan biri Yunanistan, diğeri Bulgaristan üzerinden Avrupa’ya gider. Bu yönde çok talep var. Geçen gün Sırbistan ile bu konuda anlaşmaya vardık. Çipras da hattın Yunanistan’dan geçmesi için çok istekli. Bulgaristan ve Yunanistan arasında ciddi bir rekabet var, biliyorsunuz.

Sayın Erdoğan,

İdlib konusunda Şoçi’de imzaladığımız Mutabakat Zaptı’na rağmen başarılı olamadık. Biz bu konuda Türkiye’nin gerekli çabayı gösterdiğine inanıyoruz, sahadan gelen bilgiler de bunu teyid ediyor.  Ancak, hatırlanacağı üzere, bu görevin çok zor bir görev olduğunu hem Tahran’daki üçlü zirvede hem de Şoçi’de Zat-ı âlinize detaylı bir şekilde izah etmiştim. Ancak, sizin şahsi ricalarınızı kırmayarak ‘Peki, deneyelim’ dedim ve Soçi mutabakatını imzaladık. Şimdi geldiğimiz noktada, bu teröristlerle anladıkları dilden konuşma zamanının geldiğini belirtiyoruz.  Sayın Erdoğan, sizin İdlib konusundaki hassasiyetinizi yakından biliyorum. Gerek sivil can kayıplarının önlenmesi gerekse Türkiye’ye yönelik göç hareketinin önüne geçilmesi için Türkiye sınırı boyunca, sivillerin korunacağı ve geçiçi iskana tabi tutulacağı bir tampon bölge öneriyoruz. Bu konuda Türkiye’ye gereken yardım ve desteği sağlayacağız. Bu konudaki planlarımızı ilgili arkadaşlarımız hemen görüşmeye başlasınlar.

Sözlerime son verirken, Fırat’ın doğusuna da değineyim. ABD’nin çekilme kararının detayları ve önerdiği güvenlikli bölge ile ayrıntılar henüz net değil. Türkiye’nin, bu konuları netleştirmek için ABD yönetiminde etkili ve yetkili muhatap bulamadığını biliyoruz ve bu konudaki kaygılarınızı anlıyoruz. Ancak, bizim ABD’nin çekilme kararını ve önerilerini diğer ortağımız İran ile birlikte değerlendirebilmemiz için, ABD’nin kararlarının olgunlaşmasını beklememiz gerekiyor. ABD’nin ne yapacağını kestirmek çok zor, zaten onlar da ne yapacaklarını bilmiyorlar. Geçen yıl sonu yaptığım yıllık basında toplantısında ABD’nin çekilme kararına şüphe ile baktığımı belirtmiştim. Sahada kaydedilecek gelişmelere göre, iletişim kanallarımız zaten açık, durumu değerlendirir ve en kısa sürede üçlü zirveyi gerçekleştirebiliriz. Ancak şunu ifade edeyim ki, Rusya da, İran da ABD’nin çekildiği sahaların derhal Suriye ordusunun kontrolüne terkedilmesi gerektiğini düşünüyorlar. Ülkelerimizin çıkarlarını en yüksek seviyede korunabilmesi ve Suriye’de kalıcı barışın tesisi için Astana sürecinin çökmesine müsaade etmemeliyiz. Astana ortaklarının Suriye’de atacakları münferit adımlardan kaçınması gerekiyor. Sürecin sonuna doğru, ABD’nin açıkça ifade ettiği gibi, Astana sürecinin fişinin çekilmesine neden olacak gelişmelere müsaade etmemeliyiz. Bundan hepimiz zarar görürüz.

Suriye Devlet Başkanı sayın Esad ile yaptığımız son görüşmelerde, Suriye’den kaynaklanacak Türkiye’ye yönelik Kürt tehditinin ancak Kürtlerin yaşadıkları bölgelerin Esad yönetimi altında olması durumunda önlenebileceğini değerlendiriyoruz. Bu konuda da Suriye’nin vereceği garantilere ilave olarak Rusya’nın da devrede olabileceğini, Türkiye’nin endişelerini giderecek çözümler sağlanabileceğini düşünüyoruz. Yeni Suriye Anayasası görüşmelerinde Kürtlere tarihi sorumluluklar yüklemek bunlardan birisi olabilir.

Bu arada, son olarak S-400’ler konusunda vurgulamak isterim ki, ikili ilişkilerimizin mevcut seviyesi ve bundan sonra kaydedeceğimiz gelişmeleri ve Suriye’deki işbirliğimizi göz önüne alarak, Türk dostlarımızın ABD ile müzakerelerde rahat davranabileceklerini belirteyim (Tebessüm). Bu konuda gerektiği takdirde anlayış gösterebiliriz. S-400’leri almak için müşteriler uzun bir kuyruk oluşturdular zaten. Türkiye’nin NATO’nun güçlü bir üyesi olarak kalmasının ilişkilerimizin daha da gelişmesinde olumsuz bir etkisi olmayacağını da bilmenizi isterim. Biz ortak tarihi ve birbirine en üst seviyede karşılıklı bağımlılık ilişkisi tesis etmiş olan iki komşu ülkeyiz.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s