Türkiye ile Rusya arasındaki ticari ilişkilerde ülkemiz aleyhine görülen büyük açığın (20 milyar ABD dolarından fazla) dengeye getirilebilmesi için gayret sarfetmek gerekiyor. Rus tarafı, konu gündeme getirildiğinde, sadece ikili ticari ilişkilere bakarak değerlendirme yapılmasının hatalı olacağının altını çiziyor. Ruslar, her defasında turizm gelirlerimiz ile müteahhitlik hizmetlerinden doğan gelirlerin de hesaba katılması gerektiğini vurguluyorlar.
Çeşitli ülkelerle ekonomik ve ticari ilişkilerimiz değerlendirilirken öteden beri klasik bir cümle kurulur. “İki ülke ekonomik ilişkileri gerçek potansiyeli yansıtmıyor.” Bu cümle, kanımca, Rusya ile ilişkiler söz konusu olduğunda gerçekten bir anlam ifade ediyor. İşin ilginç tarafı, özellikle ekonomik ve ticari ilişkileri geliştirebilemek için Türkiye”nin ortaya sadece “iradesini” koyabilmesi yeterli olacak. Bu, ilişkilere büyük bir ivme, dinamizm kazandıracak. Zaten, ekonomik kriz bu iki ülkeyi birbirine daha da yaklaştırarak, adeta işbirliğine gidilmesini zorluyor.
Türkiye”nin ilk adımı, Türk insanının kafasında hala hüküm süren “olumsuz” Rusya algısının değiştirilmesi için çaba sarfetmek olabilir. İkinci adım ise, ekonomik ve ticari ilişkilerde, “bavul ve kargo” ticaretine odaklanmak yerine, resmin bütününü görmeye çalışmak olmalıdır. Populizm adına TIR sorunları ve gümrük sorunları gibi, büyük ölçüde illegal ticaretten kaynaklanan ikincil sorunları ön plana çıkartmak yerine, işadamlarımıza, 1980″lerde rahmetli Özal”ın yaptığı gibi, hedef gösterilmelidir.
Somut adımlar neler olabilir ?
Doğal gazda Rusya’ya bağımlı bir ülke olarak, Avrupa Birliği”nin (AB) doğal gaz ithalatında kaynak çeşitlendirmesi planına dahil olmaya çalışmak yerine, Nabucco projesinin orta ve uzun vadede milli çıkarlarımıza zarar verebilecek bir proje olduğunu görmeliyiz. AB’nin Rusya’ya bağımlılığının azaltılması konusu neden ülkemizin bir sorunu haline geliyor? Bunu anlayabilmek mümkün değil. Nabucco projesi ile AB’ne katılım sürecinde elimizi güçlendireceğimiz beklentisi, isabetli bir beklenti olabilir mi? Rusya ile işbirliğinin, başta enerji olmak üzere tüm alanlarda geliştirmesi durumunda, AB sürecinde elimizin daha çok güçleneceğini tahmin edebilmek zor olmamalı.
Özellikle uluslararası doğal gaz ticaretinde Rusya politikaları ile uyumlu politikalar gütmeye başlamamız gerekiyor. Türkiye zaten enerji ticaretinde Rusya”ya gerektiğinden daha fazla bağımlı, bu nedenle, bu politika daha çok bizim milli çıkarlarımıza hizmet edecek; Rusya’nın Türkiye”ye bağımlılığını arttıracaktır.
Enerji işbirliğinde ortaya konulacak irade, diğer sektörlerde sinerji yaratacak. Rusya”nın öteden beri Türkiye’deki çeşitli alt yapı yatırımlarıyla ilgilendiği biliniyor. Demiryolları, demiryolları elektirifikasyonu, çevre yolları, metro, liman, doğal gaz depolama tesisleri, elektrik dağıtım hatları, doğal gaz dağıtım sistemi v.b. gibi bir dizi proje, finansmanı dahil olmak üzere, Rusya ile işbirliği içerisinde gerçekleştirilebilir. Sivil offset mantığını görüşme masasına getirip, tıpkı geçmişte olduğu gibi, bunları Türk ihraç ürünleri ve müteahhitlik hizmetleri ile karşılamak mümkün. Kısa vadede, Sochi olimpiyatları yatırımları müteahhitlerimiz için bir fırsat olabilir. Bu noktada “takas” olgusundan bahsetmiyorum, sivil offset olgusunu gündeme getiriyorum. Bu strateji, Ruble ile ticaret stratejisinden daha kapsamlı bir öneri.
——————————————-
Offset, kamu kurum ve kuruluşları, kamu ortaklıkları ve kamu iştirakleri tarafından açılan uluslararası ihaleler neticesinde, ihalelerin açıldığı ülkeden çıkacak dövizi telafi etmek ve bu ülkelerin ihracat potansiyelini arttırmak amacıyla, ihaleyi kazanan yabancı firma tarafından ana ihale anlaşmasına ek olarak verilen taahhütlerdir. Bu taahhütler, ihaleyi açan ülkeden yapılacak ihracat, ihaleyi açan ülkeye yönelik yabancı sermaye yatırımları, ortak yatırımlar, teknoloji transferi, lisans ve know-how transferleri, kalifiye işgücü yaratmak amacıyla, masrafı ihaleyi kazanan yabancı firmaya ait olmak üzere sağlanan yurtiçi ve yurt dışı eğitim imkanları, AR-GE çalışmaları ve yatırımları ile diğer döviz kazandırıcı hizmet ve işlemleri içerebilir. Offset uygulamaları, offsete konu olan kamu ihalesinin niteliğine göre askeri ve sivil offset olmak üzere ikiye ayrılmaktadır: http://www.dtm.gov.tr/dtmweb/index.cfm?action=detay&yayinID=1770&icerikID=1913&dil=TR
